LİYAKAT NEDİR?

LİYAKAT NEDİR?
Son zamanlarda ‘liyakat’ sözcüğü çok kullanılmaya başladı. Kamuda ve özel sektörde yapılan personel alımlarında, tüm atamalarda, hep ‘bir ‘liyakat esas alınmalıdır’ sözüdür gidiyor. bu sözcüğün ne anlama geldiğini biliyor muyuz?
Arapça ‘lyk’ kökünden gelen liyakat sözü, ‘layık olma’ ‘yakışmak’, ‘yaraşmak’ veya ‘uygun olmak’ anlamına geliyor. O zaman ‘Bir kişi, bir işe nasıl yakışır, hangi nedenlerle uygun veya layık olur?’, ‘Bir kişinin liyakatını, yani o göreve ne derece layık olduğunu nasıl değerlendirebiliriz?’
Liyakatı sağlayan temel ögeler:
• Eğitim: Çalışan kişinin aldığı eğitim, yaptığı işle uyumlu olmalı.
• Deneyim: Kişinin iş deneyimleri, şimdiki görevinde yapacağı işlere dayanak oluşturmalı, önceki çalışmalarından öğrendiklerini bu işinde kullanabilmelidir.
• Bilgi, Beceri: Hem yapacağı işin gerektirdiği bilgi ve beceriye sahip, hem de yeni bilgiler edinmek için gelişime açık olmalıdır.
Bunlar olmazsa olmaz olanlar. Yani bunlar yoksa zaten başvurması bile hata!
Yukarıdaki temel öğeleri karşılayanlar arasından aşağıdaki yeterlilikleri karşılaması beklenir.
• Kurum Kültürüne Uyum: Kişinin tutum ve davranışları, çalıştığı kurumun kültürüne uygun olmalı, düşünce biçimi kurumsal kültürün gereksinimleriyle çatışma içinde olmamalıdır.
• İletişim: Çalışan kişi en azından işinin gerektirdiği düzeyde bir iletişim becerisine sahip olmalıdır.
Tutum ve davranışları ve çalıştığı kurumun kültürü, düşünce biçimi, işin püf noktası bu ifadelerde. Kurum, yönetsel olarak çağdaş ve liyakat esaslarına uygun bir şekilde kurgulandıysa bu kurguya uygun seçim yapmaktan başka seçenek yok. Sistem aksini reddeder zaten. Ama hangi nedenle olursa olsun sistem liyakat dışındaki kıstaslara göre kurulursa, ilgili kurumun ‘kültürü, düşünce biçimi’ ona göre gelişir. Ve liyakat yerini “mevcut dejenere olmuş sisteme uyum”a bırakır.
Peki, bu durumda ne olur?
– Elbette kurumun rekabet gücü giderek zayıflar. Ticari bir işletmeyse iflas eder.
– Bir okulsa öğrencileri dünyadaki diğer eğitim kurumları tarafından kabul görmez.
– Eğer kamu hizmeti üreten bir kurumsa, hizmetleri yurttaşları memnun etmez.
Bu durumu yaşayan çalışanlar, verimsiz ve liyakat dışındaki kıstas neyse onu sağlamaya çaba harcarlar. Çalışıyor gibi yapmak yeterlidir. İşin kötüsü bu garip uyumdur.
Eğer hasbelkader yeterli deneyime, eğitime ve beceriye sahipseniz ve bu ekibin içinde yer aldıysanız durum çekilmez olur.
Nerden mi biliyorum?
Bu satırların yazarı, zehir gibi ODTÜ, İTÜ vb üniversite mezunlarının, vasat ama ‘liyakatlı’ eskiler tarafından lincine çok şahit oldu.

Görsel:İbrahim Özdabak